infertilitetiEshte mosrealizimi i shtatzanise dhe pse çiftet kane pasur marredhenije pa mbrojtje per 1 vit ose me shume. Per te vendosur kete perkufizim çiftet duhet te kene marredhenije te rregullta seksuale per rreth 6 muaj por vitet e fundit kjo periudhe eshte shtyre ne 1 vit sipas opinionit te specialisteve. Edhe per çiftet me organe riprodhuese te shendetshme, (periudha e ovulimit, tubat, cilesija dhe sasija e spermes) ne çdo marredhenije seksuale ne nje perıudhe mujore menstruale shansi per shtatzani eshte rreth 20 %. Mosrealizimi i shtatzanise tek pacientet shkakton panik. Nuk duhet krijuar shqetesim per ndonje rastesi te keqe. Ata qe nuk ngelin shtatzene ne keto situata quhen infertil. Çiftet qe me te gjitha perpjekjet nuk kane ngelur shtatzene asnjehere konsiderohen si infertil primar, kurse ata çifte qe me perpara kane kaluar shtatzani dhe duan te ngelin perseri por qe nuk e realizojne dot konsiderohen infertil sekondar. Per here te pare ( prımar ınfertil), per here te dyte (sekondar ınfertil). Duke u bazuar ne statistikat e bera 84 % e çiftet me nje jete te rregullt seksuale, ngelin shtatzene brenda nje viti, kurse 92% ne fund te vitit te dyte. Me avancimin e moshes tek grate ne varesi me renijen e rezervave te vezeve bien edhe normat e shtatzanise. Dhe gjithashtu rritet rreziku i aborteve dhe lindje femijesh me anormalitete. Perafershit 15 % e pacienteve kane probleme infertile te niveleve te caktuara. Tek çiftet te diagnozuar me probleme infertive, 30 % prej femrave, 30% nga meshkujt, 10 % prej te dyte, dhe 5 % per arsye te tjera.

Cfare shkakton infertilitetin?

Simptomat

Simptoma me e spikatur tek grate eshte shkurtimi dhe nganjehere zgjatja e ciklit menstrual. Reduktimi i humbjes se gjakut ose rrallehere zgjatja e tyre eshte tergues qe funksijonet riprodhuese kane hasur probleme. Mosardhja absolute e ciklit menstrual eshte nje problem qe duhet marre shume seriozisht. Tek meshkujt mosgjetja e testiseve ne formen e duhur tek qeset skrotate kerkon nderhyrje te menjehershme. Fyerjet dhe dhımbjet jane gjıthashtu te rendesıshme.

Arsyet qe shkaktojne infertilitetin.

Kalimi i ndonje operacioni tek ndonje organ ose ndonje operacion kirurgjikal ne organet riprodhuese. Trajtimi me medikamente te renda si (kimoterapia, radioterapia) pra rritjen e pershpejtuar te indeve mund te shkaktoje eliminimin e tyre. Semundje febrile (shytat), veçanerisht tek meshkujt mund te shkaktoj shterimin e qelizave te spermes. Ekspozimin nen rrezatim shkakton gjıthashtu demtimin e indeve.
Semundjet gjenetike(Kleinfelter, Y delesyonu,Robertsoniantranslokasjon dhe shume prej semundjeve te tjera gjenetike te paemeruara), qe shkaktojne menopauze te hershme dhe vdekjen e qelizave te spermes.
Dijabeti.
Semundjet teroide, Hipotiza, zmadhimi i gjendres ne hunde, hormoni i qumeshtit(sekretimi i hormonit prolaktin qe shkakton çrregullimin e ciklit).
Azospermia tek meshkujt (mungesa spermatozoide) qe kuptohet vetem nen mikroskop. Tek meshkujt cilesia e dobet e spermes, levizshmeria e paket forma dhe pamja e prishur jane arsye te rendesishme.
Semundje te transmetuara seksualisht si Klamidia dhe lojje mikrobesh si Mycoplasma dhe Ureaplasma, bllokimi i tubave, dhe ne te njejten menyre tek meshkujt me ane te transmetimit shkakton shterperine.
Nje nga shkaqet me te zakonshme te shterperise tek grate eshte mosfunksionimi i ovulimit dhe çilesia e dobet e vezeve. Bllokimi i tubave tek grate shkakton mostakimin e vezes me spermen. Ne keto raste lind nevoja te aplikohet trajtimi kohesor qe quhet fertilizimi in vitro. Dikur beheshin operacione per hapjen e tubave, por meqenese tubat jane shume delikate shansi per sukses ishte shume i ulet.
Mosha e grave eshte nje tjeter faktör i rendesishem per sukses ne shtatzani. Fatkeqesisht me kalimin e moshes struktura qelizore te quajtura Telomeres ne qelizate vezore shkurtohen me shpejt tek femrat sesa tek meshkujt. Per ata qe duan te provojne in vitro nuk duhet te harrojne qe mosha eshte faktori percaktues per süksesin. Edhe pse ne moshen 45 vjeç ne shume raste embrionet jane shume te mira gje qe shton shpresen e pacienteve dhe ınkurajon ata ta riprovojne perseri ın vitro. Tek grate, nivelet e FSH, AMH dhe niveli Inhibin jep informacion mbi rezervat e vezeve. Megjithate diagnoza me dalluese jane antral folikulit, gjender prekusoreve.
Endometriza, bllokimi i tubave, kan je ndikim negativ ne piken e fekondimit te vezeve. Pervoja dhe sipas mendimit tone personal eshte se nuk ka asnje efekt negativ ne endometrium. Si per ata qe perdorin donacjon vezesh edhe per ata qe skane endometriza normat e shtatzanise jane te njejta. Endometriza nganjeher eshte shume dramatike dhe e dhimbshme. Per grate qe haşin veshtiresi ne ngeljen shtatzene, shpeshhere kjo semundje eshte shkaku i fertilitetit. Menopauza eshte tregues qe vezet dhe ovulimi ka mbaruar dhe vetem me vezore te dikujt tjeter mund te ngelen shtatzene.

Analizat qe duhen bere.

Si fillim me grate behet nje takim ku vleresohet gjendja. Jeper informacion ne lidhje me sasine dhe periudhen midis 2 cikleve menstruale dhe funksionimin e vezoreve. Me pas behet ekzaminimi me ultrasjon dhe kontrrollet rezerva e vezeve. Me pas hetohet gjendja e tubit te miters me film. Pyetjet qe i behen pacientit ndihmojne per vendosjen e diagnozes se duhur.

Simptomat qe kane lidhje me infertilitetin tek grate.

  1. Afer fundit te ciklit pikedergje me ngjyre kafe= konsiderohet si polips.
  2. Shkurtimi i kohes ndermjet cikleve menstruale ne 26 dite = tregues i pakesimit te rezervave te vezeve.
  3. Zgjatja e periudhes ndermjet cikleve mbi 30 dite tek grate = PCO qe sygjeron sasi te teperta vezesh.
  4. Zgjatja e ciklit dhe rritja e sasise se gjakderdhjes. Ndodh ne Fibroids.
  5. Sasija e gjakderdhjes se ciklit mbas kryerjes se ndonje operacioni brenda mitres = prishja e shtreses se endometrit ne miter.

Analiza e spermes tek meshkujt.

Kjo analize shqyrton sasine dhe çilesine e spermes. Neşe me derdhje normale (fluide) nuk ka qeliza sperme, ateher aplikohet nje operacion testikular kirurgjikal per te hetuar spermen. Perdoren teknikat TESE, TESA, MESA, PESA. Gjithashtu ekziston nje metode shume popullore ne vitet e fundit qe quhet micro-Tese. Kjo metode ne cilen perdoret mikroskopi, rrit shanset per te gjetur sperme. Metoda micro-TESE eshte zhvilluar nga dr. Halil Ibrahim Tekin dhe me sukses mundeson sa eshte e mundur gjetjen e spermes. Me kete metode demtimi i indeve edhet minimal dhe proçesi i sherimit eshte me i shkurter.

Cilat jane mundesite e trajtimit.

infertilitetiNdjekja e ovulacionit.

Faza e pare e trajtimit eshte monitorimi i ovulacionit dhe ne qofte se sbehet me menyre normale perdoret pellcitesh vezesh nje perpjekje qe pacienti te ngelet shtatzene. Kjo situate quhet marredhenie ne kohen e duhur( timed İntercourse).

Vaksinimi (IUI) Aplikohet tek bacientet qe bazuar ne analizat e bera rezultojne pa ndonje problem, sidomos ne lidhje me probleme tubash dhe qe kane spermen me cilesı dhe sasi te mire. Eshte e lehet te aplikohet dhe eshte e preferueshme sepse kan je kosto te ulet. Megjıthate shansi i shtatzanise eshte rreth 20 %.
Microinjection (ICSI). Metoda qe aplikohet me gjeresisht. Edhe pse kan je kosto te kushtueshme dhe i lodhshem, preferohet sepse ka shans te larte shtatzanije. Perdoret edhe per pacientet me probleme te medha ne lidhje me vezet dhe me spermen. Meqenese per çdo veze nje qelize sperme eshte e mjaftueshme, me pak sperme te marre prej testiseve mundesohet ngelja shtatzene.
IMSI, proçesi i zgjedhjes se spermes duke perdorur Mıkroskop me funksjon zmadhues me te mire. Eshte mjaft e dobishme per paciente me sperme te dobet.
Embrijoskopi. Eshte nje proçes qe ndihmon sidomos ne zgjedhjen e embrioneve me çilesi te mire. Perdoret per embrionet e ndaret heret me shpresen per shans me te larte shtatzanie, proçes qe asistohet me fotografi dhe video gjate krijimit te embrioneve.
Vaksina shtatzania. Edhe pse e diskutueshme per dobishmerine e saj, sipas pak informacioneve te miqve tane dhe te disa mjekeve kane qene efektive ne disa paciente.
Vizim i asistuar.( Asisted Hatching) eshte shume rralle e dobishme. Aplikohet nje vrimosje me lazer ne qofte se membrana e jashtme e vezes eshte e trashe.
IVF. In vitro infertiliteti eshte metoda e pare e perdorur. Vezet dhe sperma sillen se bashku ne laborator dhe pas nje kohe behet kontrrollimi i vezes se pjelluar. Cilesia e spermes dhe vezes jane te rendesishme ne kete proçes. Ne qofte se sasija ose cilesia eshte e dobet ky proçes nuk realizohet. Ne keto situata duhet provuar proçesi i microinjeksjonit. Per aplikimin e fertilizimit in vitro per çdo veze perdoret 250 mıje copa sperme. Vezet e lena per pllenim ne qofte se nuk pllenohen te nesermen proçesi ICSI nuk mund te realizohet.

PGD (analiza gjenetike para shtatzanise)
Ne qofte se arsyeja e shterperıse eshte gjenetike vezet e fekonduara me mikroinjeksjon (ICSI ose IVF) zhvillohen ne ambiente laboratorike. Embrioneve te zhvilluara i behet me biobsi blastomere analiza gjenetike perpara se te transferohet ne mitren e nenes. Embrionet gjenetikisht te shendoshura transferohen tek nena kandidate. Numri i pacienteve me probleme PGD rritet çdo dite e me shume.